Giới thiệu

 
Giới thiệu

LỊCH SỬ

Bình Xuyên ngày nay thuộc vùng đất Mê Linh cổ, là nơi sinh tụ của những bộ lạc hùng mạnh từng góp phần xây dựng Nhà nước Văn Lang, Âu Lạc. Đây là một trong những chủ nhân của nền văn minh lúa nước, văn minh sông Hồng rực rỡ thời kỳ dựng nước.
Trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc lần đầu tiên hồi đầu Công nguyên của Hai Bà Trưng, nhân dân Bình Xuyên đã đóng góp công lao to lớn, làm nên thắng lợi mùa xuân năm 40. Hiện nay trong các đền, đình, miếu ở các xã thuộc huyện Bình Xuyên còn thờ các tướng lĩnh thân cận của Hai Bà đã chiến đấu và anh dũng hy sinh trên mảnh đất này.
Truyền thống quật cường bất khuất của nhân dân Bình Xuyên không chỉ được biểu hiện trên những trang sử oai hùng chống xâm lăng, mà còn thể hiện trong các cuộc đấu tranh chống cường quyền áp bức của bọn quan tham phong kiến.
Năm 1741 cuộc khởi nghĩa nông dân do Nguyễn Danh Phương (Quận Hẻo) lãnh đạo đã bùng lên trên đất Yên Lạc, Bình Xuyên, lôi kéo hàng vạn người tham gia. Căn cứ chính của nghĩa quân Quận Hẻo được xây dựng ở núi Độc Tôn (thuộc dãy Tam Đảo), tích chứa quân lương ở núi Ngọc Bội (nay còn di tích ở xã Trung Mỹ). Từ căn cứ ở chân núi Tam Đảo nghĩa quân tỏa ra hoạt động khắp các vùng Sơn Tây, Thái Nguyên, Tuyên Quang, làm cho quan quân triều đình Lê – Trịnh nhiều phen khốn đốn. Sau 10 năm chiến đấu chống lại triều đình phong kiến mục nát, năm 1751, vì mất cảnh giác Nguyễn Danh Phương và các bộ tướng của ông lần lượt bị bắt, bị giết.
Khi Pháp xâm lược nước ta, dưới ngọn cờ Cần Vương, nhiều sĩ phu yêu nước trong vùng đã nổi dậy chống Pháp. Ngay từ đầu nhân dân nhiều xã ở Bình Xuyên đã theo lời kêu gọi của các sĩ phu, tham gia các đội nghĩa binh của Lê Bột, của Nguyễn Hữu Tân (Lãnh Áo), đặc biệt có hàng trăm nghĩa binh đã cùng thủ lĩnh Bùi Sâm (Lãnh Sâm) chiến đấu nhiều năm ở vùng núi Tam Đảo khiến cho giặc Pháp vô cùng hoảng sợ. Trong giai đoạn này, Nhân dân huyện Bình Xuyên đã tích cực tham gia các phong trào: Tuần lễ vàng, Quỹ độc lập, Quỹ vệ quốc đoàn, Mùa đông binh sĩ do Mặt trận Việt Minh phát động, nhằm ủng hộ Chính phủ và Nam Bộ kháng chiến.
Từ năm 1933, các chi bộ địa phương của huyện Bình Xuyên lần lượt ra đời, tạo động lực lớn cho phong trào cách mạng tại đây phát triển mạnh mẽ. Ngày 24 - 8 - 1945, Ủy ban nhân dân Cách mạng lâm thời huyện Bình Xuyên được thành lập do  ông Nguyễn Văn Thao làm Chủ tịch. Cũng trong ngày này, huyện Bình Xuyên đã giành được chính quyền.
Đến tháng 9 - 1946, Huyện ủy lâm thời huyện Bình Xuyên được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong phong trào Cách mạng của huyện.
Đi đôi với truyền thống đấu tranh, giữ nước đánh giặc ngoại xâm, vùng đất Bình Xuyên có một truyền thống văn hóa lâu đời tại nơi đây còn ghi dấu phát triển của nền văn minh gốm đất nung nổi tiếng và đã có thời kỳ quy tụ những nhà Nho tiêu biểu của đất nước góp phần tạo nên vóc dáng văn hóa “kẻ sĩ Bắc Hà”.
Nhìn tổng thể, Bình Xuyên là một trong những trung tăm văn hóa thời kỳ từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ X. Các di chỉ khảo cổ ngày nay khai quật được cho thấy, ở ngay kề cận phía Tây Bắc huyện Bình Xuyên có di chỉ văn hóa Đồng Đậu (xã Minh Tân, Yên Lạc), đánh dấu bước phát triển từ giai đoạn hậu kỳ đồ đá mới sang thời kỳ đồ đồng. Di chỉ gò Nhành thôn Nội Phật xã Tam Hợp (Bình Xuyên) thuộc văn hóa Phùng Nguyên là một minh chứng cho thấy, từ rất sớm nơi đây đã là một tụ điểm dân cư thuộc thời kỳ nhà nước của các vua Hùng. Những người Việt cổ trên vùng đất Bình Xuyên đã góp phần xây dựng nền văn hóa Văn Lang trong bình minh lịch sử. Đặc biệt với những hiện vật phong phú về gốm của các di chỉ khảo cổ phát hiện được (như hàng trăm lò gốm ở Thanh Lãng), có thể khẳng định Bình Xuyên là một trung tâm sản xuất đồ gốm không men (đất nung và sành) lớn nhất đất nước trong thời gian rất dài.


Một số điều chỉnh về hành chính diễn ra ở huyện Bình Xuyên

Từ thời Trần, vùng đất Bình Xuyên đã được lưu danh sử sách. Cánh đồng  Bình Lệ Nguyên (vùng Hương Canh - Đạo Đức ngày nay) từng nổi tiếng với trận quyết chiến do Vua Trần Thái Tông đích thân chỉ huy chặn đánh quân Nguyên - Mông năm 1285. Tên Bình Nguyên có thể bắt nguồn từ đó và tồn tại cho đến thời thuộc Minh (thế kỷ XV).
Vào thời Lê Thánh Tông, niên hiệu Hồng Đức (1470 - 1497), tên huyện Bình Tuyền xuất hiện. Điều này đã được ghi lại trong sách Đại Nam nhất thống chí: "Xưa  là huyện Bình Nguyên, đời Lê Hồng Đức đổi làm Bình Tuyền". Trong gần 400 năm, từ thời Hậu Lê, qua nhà Mạc, Lê Trung hưng đến đầu thời Nguyễn, đất Bình Xuyên ngày nay thuộc địa phận hai huyện: Bình Tuyền và Yên Lãng. Năm 1831, Vua Minh Mạng ban một đạo dụ thành lập phân phủ Vĩnh Tường. Có thể vào thời kỳ này, một phần đât của huyện Yên Lãng được tách khỏi phân phủ Vĩnh Tường và nhập vào huyện Bình Tuyền. Mười năm sau, đạo dụ năm Thiệu Trị thứ 2 (1841), đổi tên Bình Tuyền thành Bình Xuyên và đưa vào phạm vi tỉnh Thái Nguyên.
Đến thời Pháp thuộc, ngày 6 - 1 - 1890, Toàn quyền Đông Dương ban bố'  Nghị định thành lập tỉnh Vĩnh Yên. Huyện Bình Xuyên được tách khỏi tỉnh Thái Nguyên, đưa về tỉnh Vĩnh Yên. Xã Hương Canh, huyện Bình Xuyên được chọn làm tỉnh lỵ. Ngày 16 - 4 - 1891, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định giải thể tỉnh Vĩnh Yên. Huyện Bình Xuyên trực thuộc tỉnh Sơn Tây, do một viên đại úy người Pháp thay mặt Công sứ Sơn Tây cai quản. Ngày 29 - 12 - 1899, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định tái lập tỉnh Vĩnh Yên. Huyện Bình Xuyên lại trực thuộc tỉnh Vĩnh Yên.
Từ khi tỉnh Vĩnh Phúc được thành lập rồi sáp nhập với Phú Thọ, huyện Bình Xuyên ít có sự thay đổi. Một số điều chỉnh về hành chính diễn ra ở cấp huyện.
    - Lần thứ nhất: theo Quyết định số 178/QĐ ngày 15 - 7 - 1977 của Chính phủ, huyện Bình Xuyên hợp nhất với huyện Yên Lãng và thị trấn Phúc Yên thành huyện Mê Linh.
    - Lần thứ hai: thi hành Nghị quyết của kỳ họp thứ tư Quốc hội khóa VI và Thông báo 13/TBTU ngày 14 - 12 - 1978 của Trung ương, huyện Bình Xuyên tách khỏi huyện Mê Linh để hợp nhât với huyện Tam Dương thành huyện Tam Đảo.
    - Lần thứ ba: ngày 1 - 1 - 1997, huyện Tam Đảo thuộc tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập. Đến ngày 1 - 9 - 1998, theo Nghị định số' 36/1998/ NĐ-CP của Chính phủ, huyện Tam Đảo được chia tách trở lại thành hai huyện cũ là Bình Xuyên và Tam Dương.
    - Lần thứ tư: ngày 18 - 8 - 1999, theo Nghị định số 72 của Chính phủ, hai  thôn Vị Thanh và Vị Trù của xã Quất Lưu tách ra, thành lập xã Thanh Trù và được chuyển vào địa phận thị xã Vĩnh Yên. Ngày 10 - 6 - 2003, Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc có quyết định công nhận huyện Bình Xuyên gồm 14 xã, thị trấn với tổng số 170 thôn (tổ dân phố).
    - Lần thứ năm: ngày 1 - 1 - 2004, xã Minh Quang tách ra khỏi huyện Bình Xuyên, nhập vào huyện Tam Đảo mới.
Hiện nay, Bình Xuyên có 13 đơn vị hành chính (với 151thôn và tổ dân phố), gồm 3 thị trấn là Gia Khánh, Hương Canh, Thanh Lãng và 10 xã: Trung Mỹ, Thiện Kế, Bá Hiến, Hương Sơn, Sơn Lôi, Tam Hợp, Quất Lưu, Tân Phong, Đạo Đức, Phú Xuân.

19/08/2016